Çocuğunuz Saldırganlaşırsa Ne Yapmalısınız? Çocuklarda Saldırganlık Nedenleri ve Başa Çıkma Yöntemleri
Çocukların gelişim sürecinde saldırgan davranışları olabilir; bu çok normaldir. Ancak çocukların zamanla anlaşmazlıklar karşısında nasıl davranacaklarını ve çözüm yollarını öğrenmeleri gerekiyor. Hemen panik olmamalısınız. Her insanda olduğu gibi kızgınlık ve saldırganlık çocuklarda da görülür. Bu, doğanın bir kuralı olsa gerek. Önemli olan, çocuğun bu duyguları sağlıklı bir şekilde ifade etmeyi öğrenmesidir.
Çocuklarda Saldırganlığın Nedenleri
Uzmanlar, çocuklardaki saldırganlığın çocukların mizaçlarından kaynaklandığı gibi yetiştikleri çevrenin de etkisinin olabileceğini belirtiyorlar. Bir evde anne veya baba çocuğu dövüyorsa veya bağırıp çağırıyorsa kendi çocukları da bu şekilde davranır. Çünkü çocuk, anlaşmazlıklar karşısında nasıl davranılacağını ilk önce anne ve babasından görür ve öğrenir. Yine bu durum kardeşler arasında ve arkadaşlar arasında da çok etkilidir.
Siz çocuğunuza hiç sözlü veya fiziksel şiddet uygulamıyorsunuzdur, ama bulunduğu arkadaş çevresi bu davranışları yaptığı için o da saldırgan davranışlar sergileyebilir. Kısaca bu konuda anne baba, kardeşler ve arkadaşlar her zaman örnek alınır. Uzmanlar, yuvada ve okulda devamlı saldırgan davranışlarda bulunan çocukların, bu davranışların temelinde aile içinde yaşanan olayların olduğunu belirtiyorlar.
Yine çocuklar yorgun ve üzgün olduklarında da saldırgan davranışlarda bulunabilirler. Çok iyi, hiç şiddet göstermeyen bir anne ve babanın çocuğu da günü çok kötü geçtiği için, yorgunluktan ve mutsuzluktan dolayı aksileşip saldırgan davranışlarda bulunabilir. Saldırganlık her zaman kötü bir davranış olarak da algılanmamalıdır. Çocuklardaki saldırganlık zaman zaman yapıcı da olabilir.
Çocuklarda saldırganlığın başlıca nedenleri:
Aile içi şiddet ve bağırma
Ebeveynler arasındaki sürekli tartışmalar
Arkadaş çevresinin olumsuz etkisi
Yorgunluk ve uykusuzluk
Açlık ve kan şekeri düşüklüğü
Kıskançlık (özellikle kardeş kıskançlığı)
İlgi ve sevgi eksikliği
Aşırı baskı ve katı disiplin
Ekran bağımlılığı (şiddet içeren oyun ve filmler)
Stres ve kaygı
Duygularını ifade edememe
Fiziksel veya duygusal ihmal
Okulda yaşanan sorunlar (akran zorbalığı)
Engellenme ve hayal kırıklığı
Saldırganlık Her Zaman Kötü Değildir
Evet, çocuklarda saldırganlığın olması normaldir. Ancak bunu olumlu yönde kullanabilmeyi çocuğa öğretmek gerekir. Can sıkıcı bir durumda çocuklar sinirlenebilir, yüksek sesle konuşabilir. Ancak yaşadığı öfkeli durumda başkalarına veya eşyalara zarar vermemesi gerektiğini anne ve babası çocuğa anlayabileceği bir dille anlatmalıdır. Kısaca çocukların kızgın ve öfkeli olmaya hakları olduğu, ancak vurup kırmaya hakları olmadığı öğretilmeli.
Saldırganlık, bazen çocuğun kendini savunma biçimi olabilir. Bazen de haksızlığa karşı gösterilen doğal bir tepkidir. Önemli olan, bu enerjinin yapıcı bir şekilde yönlendirilmesidir. Örneğin, spor yapan bir çocuk, enerjisini ve öfkesini olumlu bir kanala yönlendirebilir.
Çocuğunuz Saldırganlaşırsa Ne Yapmalısınız?
1. Sakin Olun ve Panik Yapmayın
Çocuğunuz saldırgan davrandığında öncelikle sakin olmalısınız. Panik yapmak, bağırmak veya şiddet uygulamak durumu daha da kötüleştirir. Unutmayın; çocuklar ebeveynlerinin tepkilerini model alır. Siz sakin kalırsanız, çocuğunuz da zamanla sakinleşmeyi öğrenir.
2. Çocuğun Duygularını Kabul Edin
Çocuğa "Kızgın olduğunu anlıyorum" veya "Şu an çok öfkelisin" gibi ifadelerle duygusunu kabul ettiğinizi gösterin. Duyguları yok saymak veya "Kızmak yok" demek, çocuğun duygularını bastırmasına ve içine kapanmasına neden olur.
3. Güvenli Bir Mesafe Oluşturun
Çocuk saldırgan davranış gösterdiğinde, önce kendinizi ve çevredekileri koruyun. Gerekirse çocuğu güvenli bir alana yönlendirin ve sakinleşmesi için birkaç dakika yalnız bırakın. Bu, hem çocuğun hem de sizin sakinleşmeniz için önemlidir.
4. Sınırları Net Bir Şekilde Belirleyin
"Vurmak yok, bağırmak yok, eşyalara zarar vermek yok" gibi net sınırlar koyun. Bu sınırları çocuğun anlayabileceği bir dille açıklayın. Sınırlar, çocuğun kendini güvende hissetmesini sağlar.
5. Alternatif Davranışlar Öğretin
Çocuğa öfkelendiğinde ne yapabileceğini öğretin. Örneğin:
Derin nefes almak
Odasına gidip sakinleşmek
Bir yastığa vurmak
Su içmek
Resim yapmak
Müzik dinlemek
Spor yapmak
Duygularını bir kağıda yazmak
6. Empati Kurmayı Öğretin
Çocuğa, saldırgan davranışının karşıdaki kişiyi nasıl etkilediğini anlatın. "Vurduğunda arkadaşının canı yanar ve üzülür" gibi ifadelerle empati kurmasına yardımcı olun.
7. Olumlu Davranışları Ödüllendirin
Çocuk öfkesini kontrol ettiğinde veya uygun bir şekilde ifade ettiğinde onu takdir edin. Olumlu davranışların pekiştirilmesi, çocuğun bu davranışları tekrarlamasını sağlar.
8. Rol Model Olun
Çocuklar, ebeveynlerini örnek alır. Siz öfkelendiğinizde nasıl davranıyorsanız, çocuğunuz da aynı şekilde davranacaktır. Bu nedenle kendi öfkenizi kontrol etmeyi öğrenin ve çocuğunuza iyi bir model olun.
9. Çocuğa Spor Yaptırın
Uzmanlar, çocukları mutlaka bir spor dalı ile uğraşmalarını tavsiye ediyor. Spor, çocuğun enerjisini olumlu bir şekilde harcamasını sağlar, öfkesini kontrol etmeyi öğretir ve sosyal becerilerini geliştirir.
10. Kavgaya Müdahale Edin ama Doğru Şekilde
Büyükler, çocuklar arasındaki kavgaya asla müdahale etmemeliler; ancak şiddet olduğu durumlarda araya girilmeli ve bunun yanlış bir davranış olduğu anlatılmalı. Çocukları sinirli ve öfkeli olduklarında bunu nasıl dışa vuracakları da önemlidir.
11. Profesyonel Destek Alın
Saldırgan davranışlar sürekli hale gelmişse, çocuğun okul ve sosyal yaşamını olumsuz etkiliyorsa, bir çocuk psikologu veya pedagogdan destek almak faydalı olacaktır. Erken müdahale, sorunun çözümünü kolaylaştırır.
Çocuğun Saldırganlığını Önlemek İçin Ailelere Öneriler
Çocuğa sevgi ve ilgi gösterin.
Aile içi şiddetten uzak durun.
Tutarlı ve net kurallar koyun.
Çocuğun duygularını ifade etmesine izin verin.
Çocuğu dinleyin ve anlamaya çalışın.
Şiddet içeren oyun ve filmlerden uzak tutun.
Çocuğa sosyal beceriler kazandırın.
Çocuğun arkadaş çevresini tanıyın.
Okulla işbirliği yapın.
Çocuğa sorumluluk verin.
Ailece kaliteli zaman geçirin.
Çocuğa spor ve sanat aktiviteleri sunun.
Öfke yönetimi tekniklerini öğretin.
Çocuğun uyku düzenine dikkat edin.
Sağlıklı beslenmesini sağlayın.
Sonuç
Çocuklarda saldırganlık, gelişim sürecinin doğal bir parçasıdır. Önemli olan, bu davranışın altında yatan nedenleri anlamak ve çocuğa öfkesini sağlıklı bir şekilde ifade etmeyi öğretmektir. Sevgi, sabır, tutarlılık ve doğru rehberlik ile çocuğunuzun saldırgan davranışlarının üstesinden gelebilirsiniz. Unutmayın; çocuğunuzun en iyi öğretmeni sizsiniz. Ona doğru davranışları göstererek, sağlıklı ve mutlu bir birey olarak yetişmesine katkı sağlayabilirsiniz. Ciddi durumlarda profesyonel destek almaktan çekinmeyin.
