Çocuğunuz Saldırganlaşırsa Ne Yapmalısınız? Çocuklarda Saldırganlık Nedenleri ve Başa Çıkma Yöntemleri

Çocuğunuz Saldırganlaşırsa Ne Yapmalısınız? Çocuklarda Saldırganlık Nedenleri ve Başa Çıkma Yöntemleri

şiddet  

Çocukların gelişim sürecinde saldırgan davranışları olabilir; bu çok normaldir. Ancak çocukların zamanla anlaşmazlıklar karşısında nasıl davranacaklarını ve çözüm yollarını öğrenmeleri gerekiyor. Hemen panik olmamalısınız. Her insanda olduğu gibi kızgınlık ve saldırganlık çocuklarda da görülür. Bu, doğanın bir kuralı olsa gerek. Önemli olan, çocuğun bu duyguları sağlıklı bir şekilde ifade etmeyi öğrenmesidir.

Çocuklarda Saldırganlığın Nedenleri

Uzmanlar, çocuklardaki saldırganlığın çocukların mizaçlarından kaynaklandığı gibi yetiştikleri çevrenin de etkisinin olabileceğini belirtiyorlar. Bir evde anne veya baba çocuğu dövüyorsa veya bağırıp çağırıyorsa kendi çocukları da bu şekilde davranır. Çünkü çocuk, anlaşmazlıklar karşısında nasıl davranılacağını ilk önce anne ve babasından görür ve öğrenir. Yine bu durum kardeşler arasında ve arkadaşlar arasında da çok etkilidir.

Siz çocuğunuza hiç sözlü veya fiziksel şiddet uygulamıyorsunuzdur, ama bulunduğu arkadaş çevresi bu davranışları yaptığı için o da saldırgan davranışlar sergileyebilir. Kısaca bu konuda anne baba, kardeşler ve arkadaşlar her zaman örnek alınır. Uzmanlar, yuvada ve okulda devamlı saldırgan davranışlarda bulunan çocukların, bu davranışların temelinde aile içinde yaşanan olayların olduğunu belirtiyorlar.

Yine çocuklar yorgun ve üzgün olduklarında da saldırgan davranışlarda bulunabilirler. Çok iyi, hiç şiddet göstermeyen bir anne ve babanın çocuğu da günü çok kötü geçtiği için, yorgunluktan ve mutsuzluktan dolayı aksileşip saldırgan davranışlarda bulunabilir. Saldırganlık her zaman kötü bir davranış olarak da algılanmamalıdır. Çocuklardaki saldırganlık zaman zaman yapıcı da olabilir.

Çocuklarda saldırganlığın başlıca nedenleri:

• Aile içi şiddet ve bağırma

• Ebeveynler arasındaki sürekli tartışmalar

• Arkadaş çevresinin olumsuz etkisi

• Yorgunluk ve uykusuzluk

• Açlık ve kan şekeri düşüklüğü

• Kıskançlık (özellikle kardeş kıskançlığı)

• İlgi ve sevgi eksikliği

• Aşırı baskı ve katı disiplin

• Ekran bağımlılığı (şiddet içeren oyun ve filmler)

• Stres ve kaygı

• Duygularını ifade edememe

• Fiziksel veya duygusal ihmal

• Okulda yaşanan sorunlar (akran zorbalığı)

• Engellenme ve hayal kırıklığı

Saldırganlık Her Zaman Kötü Değildir

Evet, çocuklarda saldırganlığın olması normaldir. Ancak bunu olumlu yönde kullanabilmeyi çocuğa öğretmek gerekir. Can sıkıcı bir durumda çocuklar sinirlenebilir, yüksek sesle konuşabilir. Ancak yaşadığı öfkeli durumda başkalarına veya eşyalara zarar vermemesi gerektiğini anne ve babası çocuğa anlayabileceği bir dille anlatmalıdır. Kısaca çocukların kızgın ve öfkeli olmaya hakları olduğu, ancak vurup kırmaya hakları olmadığı öğretilmeli.

Saldırganlık, bazen çocuğun kendini savunma biçimi olabilir. Bazen de haksızlığa karşı gösterilen doğal bir tepkidir. Önemli olan, bu enerjinin yapıcı bir şekilde yönlendirilmesidir. Örneğin, spor yapan bir çocuk, enerjisini ve öfkesini olumlu bir kanala yönlendirebilir.

Çocuğunuz Saldırganlaşırsa Ne Yapmalısınız?

1. Sakin Olun ve Panik Yapmayın

Çocuğunuz saldırgan davrandığında öncelikle sakin olmalısınız. Panik yapmak, bağırmak veya şiddet uygulamak durumu daha da kötüleştirir. Unutmayın; çocuklar ebeveynlerinin tepkilerini model alır. Siz sakin kalırsanız, çocuğunuz da zamanla sakinleşmeyi öğrenir.

2. Çocuğun Duygularını Kabul Edin

Çocuğa "Kızgın olduğunu anlıyorum" veya "Şu an çok öfkelisin" gibi ifadelerle duygusunu kabul ettiğinizi gösterin. Duyguları yok saymak veya "Kızmak yok" demek, çocuğun duygularını bastırmasına ve içine kapanmasına neden olur.

3. Güvenli Bir Mesafe Oluşturun

Çocuk saldırgan davranış gösterdiğinde, önce kendinizi ve çevredekileri koruyun. Gerekirse çocuğu güvenli bir alana yönlendirin ve sakinleşmesi için birkaç dakika yalnız bırakın. Bu, hem çocuğun hem de sizin sakinleşmeniz için önemlidir.

4. Sınırları Net Bir Şekilde Belirleyin

"Vurmak yok, bağırmak yok, eşyalara zarar vermek yok" gibi net sınırlar koyun. Bu sınırları çocuğun anlayabileceği bir dille açıklayın. Sınırlar, çocuğun kendini güvende hissetmesini sağlar.

5. Alternatif Davranışlar Öğretin

Çocuğa öfkelendiğinde ne yapabileceğini öğretin. Örneğin:

• Derin nefes almak

• Odasına gidip sakinleşmek

• Bir yastığa vurmak

• Su içmek

• Resim yapmak

• Müzik dinlemek

• Spor yapmak

• Duygularını bir kağıda yazmak

6. Empati Kurmayı Öğretin

Çocuğa, saldırgan davranışının karşıdaki kişiyi nasıl etkilediğini anlatın. "Vurduğunda arkadaşının canı yanar ve üzülür" gibi ifadelerle empati kurmasına yardımcı olun.

7. Olumlu Davranışları Ödüllendirin

Çocuk öfkesini kontrol ettiğinde veya uygun bir şekilde ifade ettiğinde onu takdir edin. Olumlu davranışların pekiştirilmesi, çocuğun bu davranışları tekrarlamasını sağlar.

8. Rol Model Olun

Çocuklar, ebeveynlerini örnek alır. Siz öfkelendiğinizde nasıl davranıyorsanız, çocuğunuz da aynı şekilde davranacaktır. Bu nedenle kendi öfkenizi kontrol etmeyi öğrenin ve çocuğunuza iyi bir model olun.

9. Çocuğa Spor Yaptırın

Uzmanlar, çocukları mutlaka bir spor dalı ile uğraşmalarını tavsiye ediyor. Spor, çocuğun enerjisini olumlu bir şekilde harcamasını sağlar, öfkesini kontrol etmeyi öğretir ve sosyal becerilerini geliştirir.

10. Kavgaya Müdahale Edin ama Doğru Şekilde

Büyükler, çocuklar arasındaki kavgaya asla müdahale etmemeliler; ancak şiddet olduğu durumlarda araya girilmeli ve bunun yanlış bir davranış olduğu anlatılmalı. Çocukları sinirli ve öfkeli olduklarında bunu nasıl dışa vuracakları da önemlidir.

11. Profesyonel Destek Alın

Saldırgan davranışlar sürekli hale gelmişse, çocuğun okul ve sosyal yaşamını olumsuz etkiliyorsa, bir çocuk psikologu veya pedagogdan destek almak faydalı olacaktır. Erken müdahale, sorunun çözümünü kolaylaştırır.

Çocuğun Saldırganlığını Önlemek İçin Ailelere Öneriler

• Çocuğa sevgi ve ilgi gösterin.

• Aile içi şiddetten uzak durun.

• Tutarlı ve net kurallar koyun.

• Çocuğun duygularını ifade etmesine izin verin.

• Çocuğu dinleyin ve anlamaya çalışın.

• Şiddet içeren oyun ve filmlerden uzak tutun.

• Çocuğa sosyal beceriler kazandırın.

• Çocuğun arkadaş çevresini tanıyın.

• Okulla işbirliği yapın.

• Çocuğa sorumluluk verin.

• Ailece kaliteli zaman geçirin.

• Çocuğa spor ve sanat aktiviteleri sunun.

• Öfke yönetimi tekniklerini öğretin.

• Çocuğun uyku düzenine dikkat edin.

• Sağlıklı beslenmesini sağlayın.

Sonuç

Çocuklarda saldırganlık, gelişim sürecinin doğal bir parçasıdır. Önemli olan, bu davranışın altında yatan nedenleri anlamak ve çocuğa öfkesini sağlıklı bir şekilde ifade etmeyi öğretmektir. Sevgi, sabır, tutarlılık ve doğru rehberlik ile çocuğunuzun saldırgan davranışlarının üstesinden gelebilirsiniz. Unutmayın; çocuğunuzun en iyi öğretmeni sizsiniz. Ona doğru davranışları göstererek, sağlıklı ve mutlu bir birey olarak yetişmesine katkı sağlayabilirsiniz. Ciddi durumlarda profesyonel destek almaktan çekinmeyin.

Okul Korkusu ile Nasıl Baş Edilir? Çocuklarda Okul Kaygısı ve Ayrılık Anksiyetesiyle Başa Çıkma Rehberi

Okul Korkusu ile Nasıl Baş Edilir? Çocuklarda Okul Kaygısı ve Ayrılık Anksiyetesiyle Başa Çıkma Rehberi

uyku bozukluğu  

Okulun ilk gününde yaşanan kaygı ve korku oldukça normal kabul edilebilir; zira bu durum hem çocuk hem de ebeveynler için oldukça yeni ve içinde bir sürü bilinmezlik barındıran bir durumdur. Bilmediğimiz ve öngörmekte zorlandığımız durumlar hepimizde kaygı yaratır ve bu kaygı her zaman da kötü ya da yıkıcı olmak zorunda değildir. Birçok durumda kaygı; baş edebilme sınırlarımızı aşmadığında ve yaşanan durumla orantılı sayılabilecek dozlarda olduğunda odaklanmaya, motive olmaya ve hatta harekete geçmemize dahi yardımcı olabilen bir duygudur. Ve bu duygunun bu süreçte doğal olduğunu ebeveynlerin hem çocukları hem de kendileri için kabul edebilmeleri adaptasyon sürecinin çok önemli bir parçasıdır.

Okul Korkusu ve Kaygısı Nedir?

Okul korkusu, çocuğun okula gitmeye karşı yoğun kaygı, korku veya isteksizlik duyması durumudur. Bu durum, okulun ilk günlerinde ortaya çıkabileceği gibi, okul yılı içinde de herhangi bir zamanda başlayabilir. Okul korkusu, genellikle ayrılık anksiyetesi ile yakından ilişkilidir. Çocuk, anneden ve evden daha uzun süreli ayrı kalmaktan korkar ve bu durum okula gitmek istememe, ağlama nöbetleri, uyku ve iştah bozuklukları gibi belirtilerle kendini gösterir.

Elbette yeni bir ortam, yeni arkadaşlar, anneden ve evden daha uzun süreli ayrı kalmak bir çocuk için korkutucu ve kaygı verici olabilir. Aynı şekilde, bir ebeveyn için de çocuğundan daha uzun süre ayrı kalma ve çocuğunu okul dahi olsa başka bir ortama emanet etme fikri zorlayıcı olabilir. Bu hislerin çok yoğun olduğu birçok durumda çocukta ayrılık anksiyetesi doğrultusunda okula gitmek istememe, ağlama nöbetleri, uyku ve iştahta bozulmalar yaşanabilmekte, okula başlama sürecini hem çocuk hem de ebeveynler açısından çokça zora sokarak adaptasyon sürecini uzatabilmektedir.

Okul Korkusunun Belirtileri

Çocuklarda okul korkusu ve kaygısı, farklı şekillerde kendini gösterebilir. İşte en yaygın belirtiler:

Duygusal belirtiler:

• Okula gitmek istememe ve sürekli mazeret üretme

• Ağlama nöbetleri ve öfke patlamaları

• Anneye/babaya aşırı yapışma

• Huzursuzluk ve tedirginlik

• Korku ve panik hali

• Özgüven kaybı

• Sosyal ortamlardan kaçınma

Fiziksel belirtiler:

• Karın ağrısı, baş ağrısı

• Mide bulantısı ve kusma

• İştah kaybı

• Uyku bozuklukları (uyuyamama, kabus görme)

• Terleme, titreme

• Kalp çarpıntısı

• Nefes darlığı

Davranışsal belirtiler:

• Okuldan kaçma

• Derslere katılmama

• Arkadaş edinmekte zorlanma

• Öğretmene itaat etmeme

• Aşırı sessizlik veya aşırı hareketlilik

Okul Korkusunun Nedenleri

Okul korkusunun altında yatan pek çok neden olabilir. İşte en yaygın nedenler:

• Ayrılık anksiyetesi: Çocuğun anneden/babadan ayrı kalma korkusu

• Yeni ortam korkusu: Bilinmeyen bir ortama girmekten duyulan kaygı

• Sosyal kaygı: Arkadaş edinememe veya dışlanma korkusu

• Akademik baskı: Başarısız olma korkusu

• Öğretmen korkusu: Sert veya otoriter öğretmen algısı

• Zorbalık: Akran zorbalığına maruz kalma

• Ailevi sorunlar: Aile içi huzursuzluk, boşanma, taşınma

• Aşırı koruyucu ebeveyn tutumu: Çocuğun bağımsızlaşmasına izin verilmemesi

• Fiziksel sağlık sorunları: Kronik hastalık veya rahatsızlık

• Geçmiş travmatik deneyimler: Okulla ilgili olumsuz bir anı

Okul Korkusu ile Baş Etmenin Yolları

1. Kaygının Doğal Olduğunu Kabul Edin

Bu süreçte yaşanan birçok duygunun yanı sıra aslında belki de bu sürecin en önemli kısmı, bu büyük günün giderek anneden ayrışan ve bireyselleşen çocuğun gelişiminde büyük bir adım olmasıdır. Okul deneyimi her yaş için büyük bir öğrenme ortamı olmakla birlikte aynı zamanda bir çocuk için ebeveynlerinden ayrı kendi başına bir ortamda kalabilme, var olabilme ve sosyalleşebilme gibi becerileri de kazandırması açısından büyük önem taşır.

Öncelikle, hem çocuğun hem de ebeveynin yaşadığı kaygının normal olduğunu kabul etmek gerekir. Bu duyguyu yok saymak veya bastırmak yerine, anlamaya çalışmak ve sağlıklı bir şekilde ifade etmesine izin vermek önemlidir.

2. Okulu Önceden Tanıtın

Okula başlamadan önce çocuğunuzla birlikte okulu ziyaret edin. Sınıfı, bahçeyi, tuvaletleri ve yemekhaneyi gösterin. Öğretmeniyle tanıştırın. Bu, çocuğun okulu tanımasını ve bilinmezlikten kaynaklanan kaygının azalmasını sağlar.

Okul ziyareti sırasında yapılabilecekler:

• Sınıfı ve sırasını gösterin.

• Öğretmeniyle tanıştırın.

• Okul bahçesini gezin.

• Tuvaletlerin yerini gösterin.

• Servis güzergahını birlikte keşfedin.

3. Gerçekçi Beklentiler Oluşturun

Okula başlarken, okul ortamı ve okul yaşamı ile ilgili gerçekçi beklentiler oluşturmak, çocuğun hayal kırıklığı yaşamasını engelleyerek adaptasyonunu kolaylaştıracaktır. Örneğin; söz konusu bir okul öncesi eğitim kurumu dahi olsa, sadece "eğlence" kısmına odaklanmak yanıltıcı olacaktır. Ne de olsa okul, keyifli bir ortam olmasının yanı sıra yavaş yavaş kuralların daha net ve tutarlı şekilde uygulanmaya başladığı bir yerdir. Ancak yine de okul sürecini çocuğun hayatında keskin bir dönüm noktası gibi görmemek gerekir.

4. Rutinler Oluşturun

Çocuğun okul öncesi ve sonrası rutinlerinin net olması, ona güven verir. Sabah kalkış saati, kahvaltı, okula gidiş, dönüş, ödev ve oyun saatleri gibi rutinler oluşturun. Rutinler, çocuğun kendini güvende hissetmesini sağlar ve kaygıyı azaltır.

5. Duygularını İfade Etmesine İzin Verin

Çocuğunuzun korkularını, endişelerini ve kaygılarını dinleyin. Onu yargılamadan, küçümsemeden dinleyin. "Korkmana gerek yok" demek yerine, "Korktuğunu anlıyorum, bu çok normal" gibi ifadelerle duygusunu kabul edin. Duygularını ifade etmesine izin vermek, kaygının azalmasına yardımcı olur.

6. Ayrılık Anksiyetesiyle Başa Çıkın

Okula başlarken yaşanan ebeveynlerden ayrılma süreci, her ne kadar hem çocuk hem de ebeveyn için zor olsa da, aslında her ayrılık gibi "büyütücü"dür. Bu büyüme, deyim yerindeyse "anne çocuğu"ndan "okul çocuğu"na dönüşme şeklinde olacaktır. Ancak elbette ki bu büyümeye ebeveynin, bu bağlamda özellikle annenin, duygusal anlamda izin veriyor olması çok önemlidir.

Burada izin vermekle kastedilen şey, annenin bu ayrılma ile yaşayabileceği olası kaygıları ile bu büyüme sırasında çocukla ikisinin birlikte yaşayacağı keyfi dengeleyebilmesi durumudur. Fakat ne yazık ki bu dengeyi kurmak her zaman çok kolay olmamaktadır.

7. Annenin Kendi Kaygısını Yönetmesi

Özellikle birbirine çok bağlı, neredeyse yapışık anne-çocuk ikililerinde annenin çocuğundan ayrı yalnız kalma korkusu yaşaması, ondan uzakken onu tehlikelere karşı koruyamayacağına dair duyduğu kaygı durumu zorlaştırabilir. Benzer bir durumda söz konusu annenin çocuğu ise bir yandan okula başlamaya duyduğu heyecanla birlikte annesini yalnız bırakmaya dair yaşadığı suçluluk ve annesiyle ikili olma durumunun ona sunduğu güvenli ve korunaklı ortamı bırakıyor olmanın korkusu içerisinde kaybolur. Böyle bir durumda çocuğu okula karşı cesaretlendirme açısından iş ebeveyne düşmektedir.

Okula başlamakta ve anneden ayrılmakta güçlük çeken bir çocuk söz konusu ise, bu durumda mutlaka bu ayrılığı yaşamakta güçlük çeken bir annenin varlığından da söz etmek mümkündür. Çocuklar, yeni bir durumun ne kadar stresli ya da tehlikeli olabileceğine dair ipuçlarını ebeveynlerinin duygu ve davranışlarını takip ederek, onlara bakarak anlamaya çalışırlar.

Bu nedenle annenin bu konudaki hislerinin farkında olması, geçmişten getirdiği duygusal yüklerinin bu duruma etkilerini anlaması, çocuğunun bu süreci ve geçişi sağlıklı tamamlayabilmesi açısından büyük önem taşır. Bu konuda gerekirse bir uzman desteği alarak sağlıklı büyüme yolundaki engeller daha rahat aşılabilir.

8. Başka Değişimlerle Çakışmasını Önleyin

Bu önemli değişim ve yenilik durumunun hem ebeveynler hem de aileler açısından daha uyumlu ve rahat geçirilebilmesinin önemli bir sırrı; aile olarak başka bir değişimin bu süreçle çakışmamasına özen göstermektir. Örneğin; okula başlarken aynı anda bir taşınma durumu ya da annenin işe başlaması, yeni bir kardeşin doğumu gibi her biri kendi içinde ayrı bir adaptasyon süreci gerektiren değişimler bu süreci daha da zora sokacaktır.

9. Okulun Olumlu Yönlerini Vurgulayın

Çocuğunuza okulun olumlu yönlerini anlatın: yeni arkadaşlar edinecek, yeni şeyler öğrenecek, oyunlar oynayacak, resim yapacak, şarkı söyleyecek... Okulu cezalandırma aracı olarak kullanmayın. "Uslu durmazsan seni okula gönderirim" gibi ifadelerden kaçının; bu, okulun olumsuz bir yer olduğu algısını güçlendirir.

10. Vedalaşmayı Kısa Tutun

Okula bırakırken vedalaşmayı kısa tutun. Uzun vedalaşmalar, çocuğun kaygısını artırır. Ona sarılın, "Seni seviyorum, okul bitince seni almaya geleceğim" deyin ve ayrılın. Geri dönüp tekrar tekrar kontrol etmek, çocuğun kaygısını pekiştirir.

11. Sabırlı ve Tutarlı Olun

Adaptasyon süreci zaman alır. Çocuğunuzun okula alışması haftalar, hatta aylar sürebilir. Sabırlı olun ve tutarlı davranın. Her gün okula gitmek konusunda kararlı olun; ancak çocuğunuzu zorlamayın, ona destek olun.

12. Öğretmenle İşbirliği Yapın

Çocuğunuzun öğretmeniyle düzenli iletişim kurun. Çocuğunuzun okuldaki durumu hakkında bilgi alın. Öğretmenin de çocuğunuza destek olmasını sağlayın. İşbirliği içinde olmak, adaptasyon sürecini hızlandırır.

13. Ödüllendirme ve Takdir

Çocuğunuz okula gittiğinde ve adaptasyon gösterdiğinde onu takdir edin ve ödüllendirin. Küçük ödüller, olumlu davranışın pekişmesini sağlar. Ancak ödülü yemek veya para gibi maddi şeylerle sınırlamayın; birlikte oyun oynamak, parka gitmek gibi manevi ödüller daha etkilidir.

14. Rol Model Olun

Çocuklar, ebeveynlerini örnek alır. Siz okula karşı olumlu bir tutum sergilerseniz, çocuğunuz da olumlu bir tutum geliştirir. Okulla ilgili olumsuz konuşmalardan kaçının.

15. Profesyonel Destek Alın

Okul korkusu şiddetli ise, çocuğun günlük yaşamını olumsuz etkiliyorsa ve kendi çabalarınızla düzelmiyorsa, bir çocuk psikologu veya pedagogdan destek almak faydalı olacaktır. Erken müdahale, sorunun çözümünü kolaylaştırır.

Okul Korkusunu Önlemek İçin Ailelere Öneriler

• Çocuğa okul öncesi dönemde bağımsızlık becerileri kazandırın.

• Çocuğu okula hazırlayın; okul hakkında olumlu konuşun.

• Okul ziyareti yapın, öğretmenle tanışın.

• Rutinler oluşturun ve tutarlı uygulayın.

• Çocuğun duygularını ifade etmesine izin verin.

• Aşırı koruyucu tutumdan kaçının.

• Çocuğa güven verin ve onu cesaretlendirin.

• Okulu ceza aracı olarak kullanmayın.

• Öğretmenle işbirliği yapın.

• Sabırlı ve tutarlı olun.

• Kendi kaygınızı yönetin; çocuğa yansıtmayın.

• Başka değişimlerle okul sürecini çakıştırmayın.

• Çocuğun sosyalleşmesini destekleyin.

• Olumlu davranışları takdir edin.

• Gerekirse profesyonel destek alın.

Sonuç

Okul korkusu, çocukların gelişim sürecinde sık karşılaşılan ve doğal bir durumdur. Önemli olan, bu korkunun üstesinden gelmek için çocuğa sevgiyle, sabırla ve doğru yöntemlerle destek olmaktır. Okulu önceden tanıtmak, gerçekçi beklentiler oluşturmak, rutinler oluşturmak, duygularını ifade etmesine izin vermek, ayrılık anksiyetesiyle başa çıkmak, annenin kendi kaygısını yönetmesi, başka değişimlerle çakışmasını önlemek, öğretmenle işbirliği yapmak ve gerekirse profesyonel destek almak; okul korkusuyla baş etmenin en etkili yollarıdır.

Unutmayın; her çocuk farklıdır ve her çocuğun adaptasyon süreci de farklıdır. Çocuğunuza zaman tanıyın, onu sevgiyle destekleyin ve bu sürecin bir büyüme ve olgunlaşma fırsatı olduğunu unutmayın. Okul, çocuğunuzun hayatında yeni bir sayfa açacak ve ona pek çok değerli deneyim kazandıracaktır. Sağlıklı ve mutlu bir okul yılı geçirmeniz dileğiyle...

Kardeş Kıskançlığını Aileler Körüklüyor: Kardeş Çatışmalarının Nedenleri ve Çözümleri

Kardeş Kıskançlığını Aileler Körüklüyor: Kardeş Çatışmalarının Nedenleri ve Çözümleri

zarar verici davranış  

Bir çocuğunuzun ihtiyacını karşılayıp, diğerini göz ardı ettiğinizde, kardeşler arası çatışmalar kaçınılmaz oluyor. Psikiyatri Uzmanı Prof. Dr. Yankı Yazgan, kardeş kıskançlığı yaşayan çocuklarla ilgili önemli açıklamalarda bulundu. İşte kardeş kıskançlığının nedenleri ve çözümleri:

Kardeşler Kıskanır Mı?

Her kardeş birbirini kıskanmaz. Diğer taraftan kardeşler arasında anne-babanın boş zamanı ve ilgisinin paylaşımı konusunda çekişmeler çıkabilir. Bu çekişme birbirlerini hırpalama, zarar verici ve yok edici davranışlarda bulunma boyutuna varırsa, buna "kıskançlık" demek daha uygun olur. Çekişme ile kıskançlık arasındaki farkı, "çekemezlik" oluşturur.

Kıskançlığın tanımı:

• Kardeşler arası çekişme

• Anne-baba ilgisinin paylaşımı

• Hırpalama davranışı

• Zarar verici davranış

• Yok edici davranış

• Çekemezlik

• "Bende yok, onda var" duygusu

• "Onda da olmasın" isteği

• Geliştirici rol oynayabilir

• Tümden kötü değildir

Burada kıskançlığın tümden kötü ya da yanlış bir duygu olduğu izlenimi kesinlikle doğmamalı... Kıskançlık, "bende yok, ama onda var, öyleyse onda da olmasın" biçiminde olmadığında, geliştirici bir rol oynayabilir.

Kıskançlığın olumlu yönleri:

• Geliştirici rol oynar

• Rekabet duygusu

• Motivasyon

• Kendini geliştirme

• Hedef belirleme

• Çaba gösterme

• Empati geliştirme

• Paylaşmayı öğrenme

• Sınırları öğrenme

• Duygusal olgunluk

Anne-Babanın Tutumu Kardeş Sürtüşmelerini Artırır Mı?

Anne-babanın kişisel özellikleri ve aralarındaki ilişkinin kardeş sürtüşmelerini azaltma ya da artırma yönünde etkisi vardır. Anne baba kendi önceliklerinden vazgeçmede fazla istekli değilse, iki kardeş olduğunda bu iki kardeşe verecekleri ilgi ve zamanın dozu da azalabilir.

Anne-baba tutumunun etkileri:

• Kişisel özellikler

• Aralarındaki ilişki

• Önceliklerden vazgeçme

• İlgi ve zaman paylaşımı

• İkili ilişki dengesi

• Anne-çocuk ilişkisi

• Baba-çocuk ilişkisi

• İlginin bölünmesi

• Memnuniyetsizlik

• Daha fazla talep

Anne-babanın ikili ilişkisi, anne-çocuk ve baba-çocuk ilişkisi ile eşit oranda tutulmaya çalışıldığı takdirde, ilginin birden fazla insan arasında bölünmesi durumuyla karşı karşıya kalırız ki, bu da bazen tarafların hiçbirinin aldığı ilgiden memnun kalmaması ve daha fazlasını talep etmesi ile sonuçlanabilir.

İlgi paylaşımının zorlukları:

• İlginin bölünmesi

• Memnuniyetsizlik

• Daha fazla talep

• Birinci çocuğun ilgi isteği

• Babanın ilgi isteği

• Annenin bunalması

• Çalışan anne baskısı

• Kardeş çatışması

• Annelerin zarar görmesi

• Denge kurma zorluğu

Birinci çocuk, anneden ikinci çocuk kadar ilgi istemeye başlayabilir (zaten kardeşi doğana kadar aldığı ilgi buydu, doğumla birlikte azalan payını geri ister); bu arada baba da anneden yeterli ilgi almadığını, ihmal edildiğini düşünmeye başlarsa, bir de bu anne bir süre sonra işine dönmek zorunda olan, çalışan bir anneyse, baskı hissetmesi ve bunalması normaldir. Zaten bu tip kardeş çatışması durumlarında en çok zarara uğrayanlar genelde annelerdir.

Annenin zarar görmesinin nedenleri:

• İlgi talepleri

• Baskı hissi

• Bunalma

• Çalışma zorunluluğu

• Kardeş çatışması

• Eş ilişkisi

• Çocuk ilişkisi

• Suçluluk duygusu

• Yorgunluk

• Tükenmişlik

Eğer anne ve babada birbirleriyle olan ilişkilerindeki doyumdan geçici olarak vazgeçme ve daha çok çocuklara yönelme durumu varsa, bazen geçici olarak çocukların bölüşülmesi (örneğin anne küçük çocuğun zorunlu ihtiyaçlarıyla ilgilenirken, baba da büyük çocuğa ilgi gösterebilir) sorunu hafifletebilir.

Çözüm önerileri:

• İlişki doyumundan geçici vazgeçme

• Çocuklara yönelme

• Çocukların bölüşülmesi

• Anne küçük çocukla ilgilenirken, baba büyük çocukla ilgilenmeli

• Eş desteği

• İş bölümü

• Sorumluluk paylaşımı

• İletişim

• Empati

• Sabır

Tabii çocukların doğumundan önceki ilişki yeterince sağlam ve bu tür sarsıntılara dayanıklıysa, sorun yoktur. Ama çok taze bir ilişkiyse, ya da sağlamlığı konusunda tarafların kuşkuları varsa veya daha da kötüsü ilişkiyi sağlamlaştırmak üzere bir çocuk yapıldıysa, çocukların arasında ortaya çıkan çatışma aslında daha çok anne-baba çekişmesinin bir sonucu olabilir.

İlişki sağlamlığının önemi:

• Sağlam ilişki

• Sarsıntılara dayanıklılık

• Taze ilişki riski

• Kuşkular

• İlişkiyi sağlamlaştırma çabası

• Anne-baba çekişmesi

• Çocuklara yansıma

• Kardeş çatışması

• Aile içi huzursuzluk

• Olumsuz sonuçlar

Çocukların Yaşı Kardeş Sürtüşmelerinde Etkili Midir?

Üç yaşındaki bir çocuğa gösterilmesi gereken ilgiyle 13 yaşındaki bir çocuğun ihtiyaç duyduğu ilgi eşit değildir. Dolayısıyla, çocuklara gösterilmesi gereken ilgi bir eşitlik ölçüsüyle değil de denklik ölçüsüyle değerlendirilmelidir.

Eşitlik ve denklik arasındaki fark:

• Eşitlik: Herkese aynı ilgi

• Denklik: Herkese ihtiyacı kadar ilgi

• Yaşa göre ihtiyaçlar

• Bireysel özellikler

• İhtiyaçların farklılığı

• Adalet duygusu

• Denge kurma

• Empati

• Anlayış

• Esneklik

Çocuklarının bireysel özelliklerini ve ihtiyaçlarını iyi görebilen ve değerlendirebilen anne-babalar, kardeşler arasındaki çekişmelerin çatışmaya dönüşmesini de engelleyebilir. Üstelik, çocuğunun ihtiyaçlarını ve psikolojik özelliklerini iyi görebilen bir kişi, eşinin ihtiyaç ve özelliklerini de iyi bilen birisidir ve hem çocuklarıyla hem de eşleriyle ilişkileri daha sağlıklı olur.

Bireysel farklılıkların önemi:

• Bireysel özellikler

• İhtiyaçların farklılığı

• Mizaç özellikleri

• Uyku düzeni

• Gürültüye reaksiyon

• Yabancıya reaksiyon

• Temel özellikler

• Doğru davranış

• İhtiyaç karşılama

• Sağlıklı ilişki

Bebeklerde daha doğumun ilk haftalarında tespit edebileceğiniz bazı mizaç özellikleri vardır. Bu özelliklerini uykusundan, gürültüye reaksiyonundan, bir yabancıyla karşılaştığındaki reaksiyon düzeyine kadar birçok özelliğinden çıkartırız. Daha ilk baştan çocuğun temel özellikleri hakkında bir fikir sahibi olursak, yerine uygun bir şekilde davranmayı öğrenebildiğimizde, onun ihtiyacını daha kolay bir şekilde karşılamış oluruz.

Mizaç özellikleri:

• Uyku düzeni

• Gürültüye reaksiyon

• Yabancıya reaksiyon

• Reaksiyon düzeyi

• Temel özellikler

• Bireysel farklılıklar

• İhtiyaçlar

• Doğru davranış

• İhtiyaç karşılama

• Sağlıklı gelişim

Burada çocuğun (özellikle üç yaş altı çocukları kastediyoruz) temel ihtiyaçlarını doğru saptayıp, onları zamanında karşılama mantığıyla hareket etmek çok önemlidir. Ali kendisiyle iki saat zaman geçirilmesinden tatmin olabilirken, Ayşe beş dakikalık anne-baba ilgisinden sonra kalan bir saati tek başına oynayarak da geçirebilir. Yani, Ali'ye yetenle Ayşe'ye yeten aynı olmayacaktır. Bu sebeple, anne-babanın bu tür bireysel farkları, çocuklarının her birinin neye ne kadar ihtiyacı olduğunu iyi anlaması ve ikisine ihtiyaçlarının miktarı doğrultusunda yaklaşması, kardeş çatışmasını azaltır.

Bireysel ihtiyaçların karşılanması:

• Temel ihtiyaçları saptama

• Zamanında karşılama

• Ali'ye iki saat

• Ayşe'ye beş dakika

• Bireysel farklar

• İhtiyaç miktarı

• Doğru yaklaşım

• Kardeş çatışmasını azaltma

• Sağlıklı ilişki

• Mutlu aile

Kardeş Kıskançlığını Önlemek İçin Öneriler

Ebeveynlere öneriler:

• Çocukların bireysel ihtiyaçlarını tanıyın

• Eşitlik değil, denklik ölçüsü kullanın

• Her çocuğa ihtiyacı kadar ilgi gösterin

• Çocukları kıyaslamayın

• Çocuklara adil davranın

• Çocukları dinleyin

• Çocuklara zaman ayırın

• Eşinizle iş bölümü yapın

• Destek alın

• Sabırlı olun

• Empati kurun

• Anlayış gösterin

• Tutarlı olun

• Rol model olun

• Sevgiyi gösterin

Kardeş çatışmasını azaltmak için:

• Bireysel farkları kabul edin

• İhtiyaçları doğru saptayın

• Zamanında karşılayın

• Eşitlik değil denklik

• Kıyaslama yapmayın

• Adil davranın

• Dinleyin

• Zaman ayırın

• İş bölümü yapın

• Destek alın

Sonuç

Kardeş Kıskançlığını Aileler Körüklüyor: Kardeş Çatışmalarının Nedenleri ve Çözümleri... Bir çocuğunuzun ihtiyacını karşılayıp, diğerini göz ardı ettiğinizde, kardeşler arası çatışmalar kaçınılmaz oluyor. Psikiyatri Uzmanı Prof. Dr. Yankı Yazgan, kardeş kıskançlığı yaşayan çocuklarla ilgili şunları söyledi: Her kardeş birbirini kıskanmaz. Diğer taraftan kardeşler arasında anne-babanın boş zamanı ve ilgisinin paylaşımı konusunda çekişmeler çıkabilir. Bu çekişme birbirlerini hırpalama, zarar verici ve yok edici davranışlarda bulunma boyutuna varırsa, buna "kıskançlık" demek daha uygun olur. Çekişme ile kıskançlık arasındaki farkı, "çekemezlik" oluşturur. Burada kıskançlığın tümden kötü ya da yanlış bir duygu olduğu izlenimi kesinlikle doğmamalı... Kıskançlık, "bende yok, ama onda var, öyleyse onda da olmasın" biçiminde olmadığında, geliştirici bir rol oynayabilir. Unutmayın; kardeş kıskançlığı, doğru ebeveyn tutumuyla yönetilebilir. Çocuklarınızın bireysel ihtiyaçlarını tanıyın, eşitlik değil denklik ölçüsü kullanın ve her çocuğa ihtiyacı kadar ilgi gösterin. Sağlıklı ve mutlu günler dileriz.