"Dün Dündür, Bugün Bugündür": Türk Siyasetine Damga Vuran Demirel Aforizmaları
Fötr Şapkanın Altındaki Kıvrak Zekâ: Süleyman Demirel'in Unutulmaz Sözleri
Türkiye Cumhuriyeti siyasi tarihinin yarım asrına başbakanlıkları, cumhurbaşkanlığı, sürgünleri, barajları ve meşhur fötr şapkasıyla damga vuran 9. Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel; yalnızca bir siyasetçi değil, aynı zamanda Türkçeyi ve mantık kurallarını kendine has bir üslupla büken usta bir polemikçiydi. Gazetecilerin en sıkıştırıcı sorularını savuştururken geliştirdiği formüller, halkın diline pelesenk olan tekerlemeler ve siyasetin kriz anlarında kullandığı o pragmatik çıkışlar, Türk siyaset literatürüne "Demirelce" kavramını kazandırdı.
Girdiği her polemiği felsefi bir nükteye, sosyolojik bir teşhise veya kahkaha attıran bir hicve dönüştüren o efsanevi sözlerin perde arkası:
Siyasi Rakipler ve Kimlik Taşlamaları
1. Çocuklar ve Ayrımcılık:
"Türkeş Türk çocuğu, Ecevit halk çocuğu, Erbakan Müslüman çocuğu... Biz o... çocuğu muyuz?"
Rakiplerinin popülist kimlik siyasetini ve milliyetçi-muhafazakâr etiketleri tek bir argoyla, sokak diliyle yerle bir eden en sert ve açık sözlü isyanı.
5. Aslanın Hüviyeti:
"Aslana hüviyet sorulmaz demişler; kimlik taşımam."
Devlet erkanındaki ağırlığını ve karizmasını geleneksel bir benzetmeyle bürokrasinin üzerine çıkaran tavrı.
Durum Değerlendirmesi ve Çelişkiler
2. Bir Kelime, İki Kelime:
"Bana Türkiye’nin durumunu bir kelimeyle anlatın derseniz 'İyidir' derim. İki kelimeyle anlatın derseniz 'İyi değildir' derim."
Memleketin ekonomik ve sosyal dengesini iki zıt kelimeyle özetleyen, siyaset iletişiminin şaheserlerinden biri.
4. Çamaşır ve Zaman:
"Dünkü güneşle bugünkü çamaşır kurutulmaz."
Geçmişin başarılarına sığınıp bugünün sorunlarını çözemeyenlere zamanın akışını hatırlatan pragmatik bir ikaz.
16. Pragmatizmin Zirvesi:
"Dün dündür, bugün bugündür!"
Siyasette şartların değiştiğini, verilen eski sözlerin bugünün gerçekleri karşısında bağlayıcı olmadığını savunan en meşhur savunma mekanizması.
Coğrafya, Jeopolitik ve Mantık Sınavı
6. Ege ve Göller:
"Ege bir Yunan gölü değildir. Ege bir Türk gölü de değildir. Binaenaleyh, Ege bir göl de değildir!"
Karasuları krizinde tarafların iddialarını basit bir coğrafi tanımla ve meşhur "binaenaleyh" bağlacıyla çürüten enfes bir mantık oyunu.
14. Bulutun İdeolojisi:
"Bulut buluttur; bulutun akı da buluttur garası da... Binaenaleyh, üzerine gonuşmaya değmez."
Boş tartışmaları ve lüzumsuz polemikleri Isparta şivesiyle kestirip atan tavrı.
15. Elektriğin Komünisti:
"Elektriğin komünisti olur mu? Yazın biz Bulgaristan'dan elektrik alıyoruz, kışın Bulgaristan bize elektrik veriyor."
Soğuk Savaş yıllarında ideolojik saplantılarla enerji ticaretine karşı çıkanlara pratik iktisat cevabı.
Halkın Talepleri ve Kriz Savuşturma Sanatı
3. Plan ve Mide:
"Bize plan değil, pilav lazım."
Bürokratik kalkınma planlarının ve teorik raporların halkın sofrasındaki ekmeğin önüne geçemeyeceğini vurgulayan halkçı tespit.
11. Petrol Şerbeti:
"Memlekette petrol vardı da şerbet yapıp biz mi içtik?"
70'li yıllardaki küresel petrol ambargosu ve akaryakıt kuyrukları yüzünden hükümeti suçlayanlara karşı tarihe geçen savunması.
10. Mesele Teorisi:
"Meseleleri mesele etmezseniz ortada mesele kalmaz."
Kriz yönetiminde psikolojik üstünlüğü korumak ve gündemi soğutmak için ürettiği totolojik felsefe.
12. Kaçınılmaz Gerçek:
"Yağmur yağarken 'Ben ıslanmam' diyemezsiniz."
Küresel krizlerin ya da toplumsal hareketlerin faturasından kimsenin muaf olamayacağını anlatan sade bir gerçeklik.
Haklar, Hukuk ve Devlet Aklı
7. Yetim Yenilgi:
"Galibiyetin sahibi çoktur, mağlubiyetin sahibi yoktur. Yenilgi yetimdir."
Zafer anında pay kapmaya koşanların, fatura ödeme vaktinde ortadan kaybolmasını tasvir eden evrensel bir gözlem.
8. İcap Eden Feminizm:
"İcabı olup olmadığı tartışılabilir. Ama icabı varsa feminizm fevkalade güzel bir şeydir."
Ne suya ne sabuna dokunmadan, kavramı reddetmeden ama açık kapı da bırakarak durumu idare eden diplomatik bir manevra.
9. Mizahın Kudreti:
"Mizah bir yumruktur; ne zaman kime vuracağı belli olmaz."
Kendisinin sayısız karikatürünü çizen çizerlere ve hiciv ustalarına hoşgörüyle yaklaşırken mizahın gücünü teslim eden tespit.
13. Rutinin Dışı:
"Devlet bazen rutinin dışına çıkabilir."
Devletin bekası ve güvenlik gerekçesiyle bürokratik sınırların zorlanabileceğini ima eden, tartışmalara yol açmış soğuk bir devlet aklı cümlesi.
17. Yollar ve Aşınma:
"Yollar yürümekle aşınmaz."
60'lı ve 70'li yıllarda sokaklara dökülen muhalif gençlik eylemlerine karşı hem soğukkanlı hem de eylemi önemsizleştiren efsanevi yanıt.
