Kardeş Kıskançlığını Aileler Körüklüyor: Kardeş Çatışmalarının Nedenleri ve Çözümleri

Kardeş Kıskançlığını Aileler Körüklüyor: Kardeş Çatışmalarının Nedenleri ve Çözümleri

zarar verici davranış  

Bir çocuğunuzun ihtiyacını karşılayıp, diğerini göz ardı ettiğinizde, kardeşler arası çatışmalar kaçınılmaz oluyor. Psikiyatri Uzmanı Prof. Dr. Yankı Yazgan, kardeş kıskançlığı yaşayan çocuklarla ilgili önemli açıklamalarda bulundu. İşte kardeş kıskançlığının nedenleri ve çözümleri:

Kardeşler Kıskanır Mı?

Her kardeş birbirini kıskanmaz. Diğer taraftan kardeşler arasında anne-babanın boş zamanı ve ilgisinin paylaşımı konusunda çekişmeler çıkabilir. Bu çekişme birbirlerini hırpalama, zarar verici ve yok edici davranışlarda bulunma boyutuna varırsa, buna "kıskançlık" demek daha uygun olur. Çekişme ile kıskançlık arasındaki farkı, "çekemezlik" oluşturur.

Kıskançlığın tanımı:

• Kardeşler arası çekişme

• Anne-baba ilgisinin paylaşımı

• Hırpalama davranışı

• Zarar verici davranış

• Yok edici davranış

• Çekemezlik

• "Bende yok, onda var" duygusu

• "Onda da olmasın" isteği

• Geliştirici rol oynayabilir

• Tümden kötü değildir

Burada kıskançlığın tümden kötü ya da yanlış bir duygu olduğu izlenimi kesinlikle doğmamalı... Kıskançlık, "bende yok, ama onda var, öyleyse onda da olmasın" biçiminde olmadığında, geliştirici bir rol oynayabilir.

Kıskançlığın olumlu yönleri:

• Geliştirici rol oynar

• Rekabet duygusu

• Motivasyon

• Kendini geliştirme

• Hedef belirleme

• Çaba gösterme

• Empati geliştirme

• Paylaşmayı öğrenme

• Sınırları öğrenme

• Duygusal olgunluk

Anne-Babanın Tutumu Kardeş Sürtüşmelerini Artırır Mı?

Anne-babanın kişisel özellikleri ve aralarındaki ilişkinin kardeş sürtüşmelerini azaltma ya da artırma yönünde etkisi vardır. Anne baba kendi önceliklerinden vazgeçmede fazla istekli değilse, iki kardeş olduğunda bu iki kardeşe verecekleri ilgi ve zamanın dozu da azalabilir.

Anne-baba tutumunun etkileri:

• Kişisel özellikler

• Aralarındaki ilişki

• Önceliklerden vazgeçme

• İlgi ve zaman paylaşımı

• İkili ilişki dengesi

• Anne-çocuk ilişkisi

• Baba-çocuk ilişkisi

• İlginin bölünmesi

• Memnuniyetsizlik

• Daha fazla talep

Anne-babanın ikili ilişkisi, anne-çocuk ve baba-çocuk ilişkisi ile eşit oranda tutulmaya çalışıldığı takdirde, ilginin birden fazla insan arasında bölünmesi durumuyla karşı karşıya kalırız ki, bu da bazen tarafların hiçbirinin aldığı ilgiden memnun kalmaması ve daha fazlasını talep etmesi ile sonuçlanabilir.

İlgi paylaşımının zorlukları:

• İlginin bölünmesi

• Memnuniyetsizlik

• Daha fazla talep

• Birinci çocuğun ilgi isteği

• Babanın ilgi isteği

• Annenin bunalması

• Çalışan anne baskısı

• Kardeş çatışması

• Annelerin zarar görmesi

• Denge kurma zorluğu

Birinci çocuk, anneden ikinci çocuk kadar ilgi istemeye başlayabilir (zaten kardeşi doğana kadar aldığı ilgi buydu, doğumla birlikte azalan payını geri ister); bu arada baba da anneden yeterli ilgi almadığını, ihmal edildiğini düşünmeye başlarsa, bir de bu anne bir süre sonra işine dönmek zorunda olan, çalışan bir anneyse, baskı hissetmesi ve bunalması normaldir. Zaten bu tip kardeş çatışması durumlarında en çok zarara uğrayanlar genelde annelerdir.

Annenin zarar görmesinin nedenleri:

• İlgi talepleri

• Baskı hissi

• Bunalma

• Çalışma zorunluluğu

• Kardeş çatışması

• Eş ilişkisi

• Çocuk ilişkisi

• Suçluluk duygusu

• Yorgunluk

• Tükenmişlik

Eğer anne ve babada birbirleriyle olan ilişkilerindeki doyumdan geçici olarak vazgeçme ve daha çok çocuklara yönelme durumu varsa, bazen geçici olarak çocukların bölüşülmesi (örneğin anne küçük çocuğun zorunlu ihtiyaçlarıyla ilgilenirken, baba da büyük çocuğa ilgi gösterebilir) sorunu hafifletebilir.

Çözüm önerileri:

• İlişki doyumundan geçici vazgeçme

• Çocuklara yönelme

• Çocukların bölüşülmesi

• Anne küçük çocukla ilgilenirken, baba büyük çocukla ilgilenmeli

• Eş desteği

• İş bölümü

• Sorumluluk paylaşımı

• İletişim

• Empati

• Sabır

Tabii çocukların doğumundan önceki ilişki yeterince sağlam ve bu tür sarsıntılara dayanıklıysa, sorun yoktur. Ama çok taze bir ilişkiyse, ya da sağlamlığı konusunda tarafların kuşkuları varsa veya daha da kötüsü ilişkiyi sağlamlaştırmak üzere bir çocuk yapıldıysa, çocukların arasında ortaya çıkan çatışma aslında daha çok anne-baba çekişmesinin bir sonucu olabilir.

İlişki sağlamlığının önemi:

• Sağlam ilişki

• Sarsıntılara dayanıklılık

• Taze ilişki riski

• Kuşkular

• İlişkiyi sağlamlaştırma çabası

• Anne-baba çekişmesi

• Çocuklara yansıma

• Kardeş çatışması

• Aile içi huzursuzluk

• Olumsuz sonuçlar

Çocukların Yaşı Kardeş Sürtüşmelerinde Etkili Midir?

Üç yaşındaki bir çocuğa gösterilmesi gereken ilgiyle 13 yaşındaki bir çocuğun ihtiyaç duyduğu ilgi eşit değildir. Dolayısıyla, çocuklara gösterilmesi gereken ilgi bir eşitlik ölçüsüyle değil de denklik ölçüsüyle değerlendirilmelidir.

Eşitlik ve denklik arasındaki fark:

• Eşitlik: Herkese aynı ilgi

• Denklik: Herkese ihtiyacı kadar ilgi

• Yaşa göre ihtiyaçlar

• Bireysel özellikler

• İhtiyaçların farklılığı

• Adalet duygusu

• Denge kurma

• Empati

• Anlayış

• Esneklik

Çocuklarının bireysel özelliklerini ve ihtiyaçlarını iyi görebilen ve değerlendirebilen anne-babalar, kardeşler arasındaki çekişmelerin çatışmaya dönüşmesini de engelleyebilir. Üstelik, çocuğunun ihtiyaçlarını ve psikolojik özelliklerini iyi görebilen bir kişi, eşinin ihtiyaç ve özelliklerini de iyi bilen birisidir ve hem çocuklarıyla hem de eşleriyle ilişkileri daha sağlıklı olur.

Bireysel farklılıkların önemi:

• Bireysel özellikler

• İhtiyaçların farklılığı

• Mizaç özellikleri

• Uyku düzeni

• Gürültüye reaksiyon

• Yabancıya reaksiyon

• Temel özellikler

• Doğru davranış

• İhtiyaç karşılama

• Sağlıklı ilişki

Bebeklerde daha doğumun ilk haftalarında tespit edebileceğiniz bazı mizaç özellikleri vardır. Bu özelliklerini uykusundan, gürültüye reaksiyonundan, bir yabancıyla karşılaştığındaki reaksiyon düzeyine kadar birçok özelliğinden çıkartırız. Daha ilk baştan çocuğun temel özellikleri hakkında bir fikir sahibi olursak, yerine uygun bir şekilde davranmayı öğrenebildiğimizde, onun ihtiyacını daha kolay bir şekilde karşılamış oluruz.

Mizaç özellikleri:

• Uyku düzeni

• Gürültüye reaksiyon

• Yabancıya reaksiyon

• Reaksiyon düzeyi

• Temel özellikler

• Bireysel farklılıklar

• İhtiyaçlar

• Doğru davranış

• İhtiyaç karşılama

• Sağlıklı gelişim

Burada çocuğun (özellikle üç yaş altı çocukları kastediyoruz) temel ihtiyaçlarını doğru saptayıp, onları zamanında karşılama mantığıyla hareket etmek çok önemlidir. Ali kendisiyle iki saat zaman geçirilmesinden tatmin olabilirken, Ayşe beş dakikalık anne-baba ilgisinden sonra kalan bir saati tek başına oynayarak da geçirebilir. Yani, Ali'ye yetenle Ayşe'ye yeten aynı olmayacaktır. Bu sebeple, anne-babanın bu tür bireysel farkları, çocuklarının her birinin neye ne kadar ihtiyacı olduğunu iyi anlaması ve ikisine ihtiyaçlarının miktarı doğrultusunda yaklaşması, kardeş çatışmasını azaltır.

Bireysel ihtiyaçların karşılanması:

• Temel ihtiyaçları saptama

• Zamanında karşılama

• Ali'ye iki saat

• Ayşe'ye beş dakika

• Bireysel farklar

• İhtiyaç miktarı

• Doğru yaklaşım

• Kardeş çatışmasını azaltma

• Sağlıklı ilişki

• Mutlu aile

Kardeş Kıskançlığını Önlemek İçin Öneriler

Ebeveynlere öneriler:

• Çocukların bireysel ihtiyaçlarını tanıyın

• Eşitlik değil, denklik ölçüsü kullanın

• Her çocuğa ihtiyacı kadar ilgi gösterin

• Çocukları kıyaslamayın

• Çocuklara adil davranın

• Çocukları dinleyin

• Çocuklara zaman ayırın

• Eşinizle iş bölümü yapın

• Destek alın

• Sabırlı olun

• Empati kurun

• Anlayış gösterin

• Tutarlı olun

• Rol model olun

• Sevgiyi gösterin

Kardeş çatışmasını azaltmak için:

• Bireysel farkları kabul edin

• İhtiyaçları doğru saptayın

• Zamanında karşılayın

• Eşitlik değil denklik

• Kıyaslama yapmayın

• Adil davranın

• Dinleyin

• Zaman ayırın

• İş bölümü yapın

• Destek alın

Sonuç

Kardeş Kıskançlığını Aileler Körüklüyor: Kardeş Çatışmalarının Nedenleri ve Çözümleri... Bir çocuğunuzun ihtiyacını karşılayıp, diğerini göz ardı ettiğinizde, kardeşler arası çatışmalar kaçınılmaz oluyor. Psikiyatri Uzmanı Prof. Dr. Yankı Yazgan, kardeş kıskançlığı yaşayan çocuklarla ilgili şunları söyledi: Her kardeş birbirini kıskanmaz. Diğer taraftan kardeşler arasında anne-babanın boş zamanı ve ilgisinin paylaşımı konusunda çekişmeler çıkabilir. Bu çekişme birbirlerini hırpalama, zarar verici ve yok edici davranışlarda bulunma boyutuna varırsa, buna "kıskançlık" demek daha uygun olur. Çekişme ile kıskançlık arasındaki farkı, "çekemezlik" oluşturur. Burada kıskançlığın tümden kötü ya da yanlış bir duygu olduğu izlenimi kesinlikle doğmamalı... Kıskançlık, "bende yok, ama onda var, öyleyse onda da olmasın" biçiminde olmadığında, geliştirici bir rol oynayabilir. Unutmayın; kardeş kıskançlığı, doğru ebeveyn tutumuyla yönetilebilir. Çocuklarınızın bireysel ihtiyaçlarını tanıyın, eşitlik değil denklik ölçüsü kullanın ve her çocuğa ihtiyacı kadar ilgi gösterin. Sağlıklı ve mutlu günler dileriz.