Lavaboya Dökülen 1 Litre Kızartma Yağı: 1 Milyon Metreküp Suyu Kirletiyor
Patates kızartması yaptınız, tava ya da fritözün dibinde yaklaşık 1 litre kullanılmış yağ kaldı. Ne yapacaksınız? Lavaboya dökmek en kolayı gibi görünüyor. Yağ sıvı, su açıyorsunuz, akıp gidiyor. Gözden kayboldu, mesele kapandı.
Ama işte o "gözden kaybolma" anı, sıradan bir insanın mutfağında verebileceği en büyük çevresel kararlardan biri olabilir.
Sadece 1 litre atık kızartma yağı, lavaboya döküldüğünde 1 milyon metreküp suyu kirletiyor. Peki 1 milyon metreküp ne demek? Yaklaşık olarak bir insanın 15 yıllık içme suyu ihtiyacı demek. Yani siz birkaç saniyede bir tavanın yağını döküyorsunuz, karşılığında bir kişinin 15 yıllık içme suyunu yok ediyorsunuz.
Bu bir abartı değil. Doğal Hayatı Koruma Derneği'nin (WWF) resmi internet sitesinde yer alan bilgilere göre, evsel atık nedeniyle oluşan su kirliliğinin yüzde 25'ini bitkisel atık yağlar oluşturuyor.
Yağ Suya Karışmaz, Yüzeyde Kalır ve Sudaki Yaşamı "Boğar"
Atık yağ lavabodan gittikten sonra hikaye yeni başlıyor.
Yağ, sudan hafiftir. Bu yüzden nehirlere, göllere ve denizlere ulaştığında su yüzeyinde bir tabaka halinde kalır. Bu tabaka, havadan suya oksijen transferini engeller.
Sudaki balıklar, bitkiler ve mikroorganizmalar çözünmüş oksijenle yaşar. Yağ tabakası yüzeyi kapladığında, bu canlılar yavaş yavaş oksijensiz kalır ve ölür. WWF'nin açıklamasında, bu kirlenmenin 20 yıl içinde deniz, akarsu ve göllerdeki yaşama büyük zararlar vereceği açıkça belirtiliyor.
Üstelik yağ, kanalizasyonda da boş durmuyor. Boru duvarlarına yapışıyor, diğer atıklarla birleşerek kanalı daraltıyor, hatta tamamen tıkıyor. İstatistiklere göre kanalizasyon tıkanmalarının yüzde 40'ı atık yağlardan kaynaklanıyor.
Türkiye'de Durum Ne?
Türkiye'de her yıl yaklaşık 1 milyon 650 bin ton bitkisel yağ üretiliyor. Bunun 350 bin tonu bitkisel atık yağ olarak geri dönüyor.
Peki gerçekten toplanan ne kadar? Çevre ve Orman Bakanlığı'nın kayıtlarına göre, 2007 yılında toplanan atık yağ miktarı sadece 2 bin 500 ton. Yani üretilen atık yağın yüzde 1'inden bile azı düzenli olarak toplanıyor.
Peki geri kalan 350 bin ton nereye gidiyor? Büyük kısmı lavaboya, çöpe, toprağa... Ya da daha da kötüsü: bazı işletmeler tarafından tekrar kullanılıyor.
Açıklamada özellikle lokanta ve fast-food türü işletmelerin atık yağ oluşturmada önemli rol oynadığı belirtiliyor. Bazı işletmelerin bu yağları tekrar kullanarak kanser hastalığına davetiye çıkardığı ya da lavaboya dökerek su kirliliğine neden olduğu vurgulanıyor.
Atık Yağ Çöp Değil, Lavaboya Dökülen "Sıvı Altın"
İşin ironik tarafı şu: Lavaboya dökülen o yağ, aslında ekonomik değeri yüksek bir kaynak.
Bitkisel atık yağlar sabun ya da biyodizel olarak tekrar ekonomiye kazandırılabiliyor. Biyodizel, normal dizele karıştırıldığında ozon tabakasına verdiği zarar, saf dizele göre yüzde 50 daha az.
Ve işte çarpıcı rakam: 350 bin tonluk atık yağın biyodizel olarak tekrar kazandırılması halinde Türkiye, 1 milyar dolarlık bir kazanca kavuşabilir.
Yani her yıl lavaboya döktüğümüz şey, aslında 1 milyar dolar.
Peki Şimdi Ne Yapabilirsiniz?
Çevre ve Orman Bakanlığı, atık yağ toplama sistemi kurmuş durumda. Eğer İstanbul, Kocaeli, Bursa, İzmir, Antalya, Ankara veya Gaziantep'te yaşıyorsanız, ücretsiz 444 28 45 numaralı hattı arayarak eve toplama hizmeti talep edebilirsiniz. Diğer iller için 0262 444 28 45 veya 0262 754 16 59 numaraları aranabilir.
İşlem çok basit:
Kullanılmış yemeklik yağı ağzı kapalı bir kapta (boş yağ şişesi veya cam kavanoz gibi) biriktirin. İçine su veya başka atık karıştırmayın.
5 litre ve üzeri biriktirdiğinizde arama yapın.
Ekipler kapınıza gelip yağı teslim alır. Sizin bir yere gitmenize gerek yok.
Diğer şehirlerdeyseniz, belediyenizin Sıfır Atık birimine veya İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüğü'ne başvurarak en yakın toplama noktasını öğrenebilirsiniz.
Ayrıca vatandaşlar, evlerinde ya da işyerlerinde biriken bu yağların WWF ya da İl Çevre ve Orman Müdürlükleri'ni araması halinde ekiplerce toplanacağını bilmelidir.
Tek Bir Hareket, İki Farklı Son
1 litre yağ, lavaboya dökülürse 1 milyon metreküp suyu kirletir. 1 litre yağ, bir şişeye konup teslim edilirse biyodizel olur, ozon tabakasına verilen zararı yüzde 50 azaltır ya da sabun olarak hayata geri döner.
Bu iki son arasındaki fark, sadece tek bir hareket: Yağ tavada kalır da lavaboya dökersiniz, ya da iki saniyenizi ayırıp bir şişeye boşaltırsınız.
Bir dahaki sefere kızartma yaptıktan sonra, o hâlâ ılık tavaya baktığınızda ne yapacağınızı artık biliyorsunuz.
