Çocuğunuz Saldırganlaşırsa Ne Yapmalısınız? Çocuklarda Saldırganlık Nedenleri ve Başa Çıkma Yöntemleri

Çocuğunuz Saldırganlaşırsa Ne Yapmalısınız? Çocuklarda Saldırganlık Nedenleri ve Başa Çıkma Yöntemleri

şiddet  

Çocukların gelişim sürecinde saldırgan davranışları olabilir; bu çok normaldir. Ancak çocukların zamanla anlaşmazlıklar karşısında nasıl davranacaklarını ve çözüm yollarını öğrenmeleri gerekiyor. Hemen panik olmamalısınız. Her insanda olduğu gibi kızgınlık ve saldırganlık çocuklarda da görülür. Bu, doğanın bir kuralı olsa gerek. Önemli olan, çocuğun bu duyguları sağlıklı bir şekilde ifade etmeyi öğrenmesidir.

Çocuklarda Saldırganlığın Nedenleri

Uzmanlar, çocuklardaki saldırganlığın çocukların mizaçlarından kaynaklandığı gibi yetiştikleri çevrenin de etkisinin olabileceğini belirtiyorlar. Bir evde anne veya baba çocuğu dövüyorsa veya bağırıp çağırıyorsa kendi çocukları da bu şekilde davranır. Çünkü çocuk, anlaşmazlıklar karşısında nasıl davranılacağını ilk önce anne ve babasından görür ve öğrenir. Yine bu durum kardeşler arasında ve arkadaşlar arasında da çok etkilidir.

Siz çocuğunuza hiç sözlü veya fiziksel şiddet uygulamıyorsunuzdur, ama bulunduğu arkadaş çevresi bu davranışları yaptığı için o da saldırgan davranışlar sergileyebilir. Kısaca bu konuda anne baba, kardeşler ve arkadaşlar her zaman örnek alınır. Uzmanlar, yuvada ve okulda devamlı saldırgan davranışlarda bulunan çocukların, bu davranışların temelinde aile içinde yaşanan olayların olduğunu belirtiyorlar.

Yine çocuklar yorgun ve üzgün olduklarında da saldırgan davranışlarda bulunabilirler. Çok iyi, hiç şiddet göstermeyen bir anne ve babanın çocuğu da günü çok kötü geçtiği için, yorgunluktan ve mutsuzluktan dolayı aksileşip saldırgan davranışlarda bulunabilir. Saldırganlık her zaman kötü bir davranış olarak da algılanmamalıdır. Çocuklardaki saldırganlık zaman zaman yapıcı da olabilir.

Çocuklarda saldırganlığın başlıca nedenleri:

• Aile içi şiddet ve bağırma

• Ebeveynler arasındaki sürekli tartışmalar

• Arkadaş çevresinin olumsuz etkisi

• Yorgunluk ve uykusuzluk

• Açlık ve kan şekeri düşüklüğü

• Kıskançlık (özellikle kardeş kıskançlığı)

• İlgi ve sevgi eksikliği

• Aşırı baskı ve katı disiplin

• Ekran bağımlılığı (şiddet içeren oyun ve filmler)

• Stres ve kaygı

• Duygularını ifade edememe

• Fiziksel veya duygusal ihmal

• Okulda yaşanan sorunlar (akran zorbalığı)

• Engellenme ve hayal kırıklığı

Saldırganlık Her Zaman Kötü Değildir

Evet, çocuklarda saldırganlığın olması normaldir. Ancak bunu olumlu yönde kullanabilmeyi çocuğa öğretmek gerekir. Can sıkıcı bir durumda çocuklar sinirlenebilir, yüksek sesle konuşabilir. Ancak yaşadığı öfkeli durumda başkalarına veya eşyalara zarar vermemesi gerektiğini anne ve babası çocuğa anlayabileceği bir dille anlatmalıdır. Kısaca çocukların kızgın ve öfkeli olmaya hakları olduğu, ancak vurup kırmaya hakları olmadığı öğretilmeli.

Saldırganlık, bazen çocuğun kendini savunma biçimi olabilir. Bazen de haksızlığa karşı gösterilen doğal bir tepkidir. Önemli olan, bu enerjinin yapıcı bir şekilde yönlendirilmesidir. Örneğin, spor yapan bir çocuk, enerjisini ve öfkesini olumlu bir kanala yönlendirebilir.

Çocuğunuz Saldırganlaşırsa Ne Yapmalısınız?

1. Sakin Olun ve Panik Yapmayın

Çocuğunuz saldırgan davrandığında öncelikle sakin olmalısınız. Panik yapmak, bağırmak veya şiddet uygulamak durumu daha da kötüleştirir. Unutmayın; çocuklar ebeveynlerinin tepkilerini model alır. Siz sakin kalırsanız, çocuğunuz da zamanla sakinleşmeyi öğrenir.

2. Çocuğun Duygularını Kabul Edin

Çocuğa "Kızgın olduğunu anlıyorum" veya "Şu an çok öfkelisin" gibi ifadelerle duygusunu kabul ettiğinizi gösterin. Duyguları yok saymak veya "Kızmak yok" demek, çocuğun duygularını bastırmasına ve içine kapanmasına neden olur.

3. Güvenli Bir Mesafe Oluşturun

Çocuk saldırgan davranış gösterdiğinde, önce kendinizi ve çevredekileri koruyun. Gerekirse çocuğu güvenli bir alana yönlendirin ve sakinleşmesi için birkaç dakika yalnız bırakın. Bu, hem çocuğun hem de sizin sakinleşmeniz için önemlidir.

4. Sınırları Net Bir Şekilde Belirleyin

"Vurmak yok, bağırmak yok, eşyalara zarar vermek yok" gibi net sınırlar koyun. Bu sınırları çocuğun anlayabileceği bir dille açıklayın. Sınırlar, çocuğun kendini güvende hissetmesini sağlar.

5. Alternatif Davranışlar Öğretin

Çocuğa öfkelendiğinde ne yapabileceğini öğretin. Örneğin:

• Derin nefes almak

• Odasına gidip sakinleşmek

• Bir yastığa vurmak

• Su içmek

• Resim yapmak

• Müzik dinlemek

• Spor yapmak

• Duygularını bir kağıda yazmak

6. Empati Kurmayı Öğretin

Çocuğa, saldırgan davranışının karşıdaki kişiyi nasıl etkilediğini anlatın. "Vurduğunda arkadaşının canı yanar ve üzülür" gibi ifadelerle empati kurmasına yardımcı olun.

7. Olumlu Davranışları Ödüllendirin

Çocuk öfkesini kontrol ettiğinde veya uygun bir şekilde ifade ettiğinde onu takdir edin. Olumlu davranışların pekiştirilmesi, çocuğun bu davranışları tekrarlamasını sağlar.

8. Rol Model Olun

Çocuklar, ebeveynlerini örnek alır. Siz öfkelendiğinizde nasıl davranıyorsanız, çocuğunuz da aynı şekilde davranacaktır. Bu nedenle kendi öfkenizi kontrol etmeyi öğrenin ve çocuğunuza iyi bir model olun.

9. Çocuğa Spor Yaptırın

Uzmanlar, çocukları mutlaka bir spor dalı ile uğraşmalarını tavsiye ediyor. Spor, çocuğun enerjisini olumlu bir şekilde harcamasını sağlar, öfkesini kontrol etmeyi öğretir ve sosyal becerilerini geliştirir.

10. Kavgaya Müdahale Edin ama Doğru Şekilde

Büyükler, çocuklar arasındaki kavgaya asla müdahale etmemeliler; ancak şiddet olduğu durumlarda araya girilmeli ve bunun yanlış bir davranış olduğu anlatılmalı. Çocukları sinirli ve öfkeli olduklarında bunu nasıl dışa vuracakları da önemlidir.

11. Profesyonel Destek Alın

Saldırgan davranışlar sürekli hale gelmişse, çocuğun okul ve sosyal yaşamını olumsuz etkiliyorsa, bir çocuk psikologu veya pedagogdan destek almak faydalı olacaktır. Erken müdahale, sorunun çözümünü kolaylaştırır.

Çocuğun Saldırganlığını Önlemek İçin Ailelere Öneriler

• Çocuğa sevgi ve ilgi gösterin.

• Aile içi şiddetten uzak durun.

• Tutarlı ve net kurallar koyun.

• Çocuğun duygularını ifade etmesine izin verin.

• Çocuğu dinleyin ve anlamaya çalışın.

• Şiddet içeren oyun ve filmlerden uzak tutun.

• Çocuğa sosyal beceriler kazandırın.

• Çocuğun arkadaş çevresini tanıyın.

• Okulla işbirliği yapın.

• Çocuğa sorumluluk verin.

• Ailece kaliteli zaman geçirin.

• Çocuğa spor ve sanat aktiviteleri sunun.

• Öfke yönetimi tekniklerini öğretin.

• Çocuğun uyku düzenine dikkat edin.

• Sağlıklı beslenmesini sağlayın.

Sonuç

Çocuklarda saldırganlık, gelişim sürecinin doğal bir parçasıdır. Önemli olan, bu davranışın altında yatan nedenleri anlamak ve çocuğa öfkesini sağlıklı bir şekilde ifade etmeyi öğretmektir. Sevgi, sabır, tutarlılık ve doğru rehberlik ile çocuğunuzun saldırgan davranışlarının üstesinden gelebilirsiniz. Unutmayın; çocuğunuzun en iyi öğretmeni sizsiniz. Ona doğru davranışları göstererek, sağlıklı ve mutlu bir birey olarak yetişmesine katkı sağlayabilirsiniz. Ciddi durumlarda profesyonel destek almaktan çekinmeyin.

Çocuklarınıza Bağırmayın: Sağlıklı Ebeveynlik İçin İletişim Rehberi

Çocuklarınıza Bağırmayın: Sağlıklı Ebeveynlik İçin İletişim Rehberi

sakin ebeveynlik  

Sık sık tekrarlanan bağırmalar, azarlamalar çocuğun belki de annesinden nefret etmesine neden olur. Eğer çocuğunuza bağırdıktan sonra hata yaptığınızı fark ederseniz, hiç çekinmeden ondan özür dileyin. İşte çocuklarınıza bağırmak yerine sağlıklı iletişim kurmanın yolları:

Çocuklar Neden Yetişkinleri Çileden Çıkarır?

Çocuklar, yetişkinleri çileden çıkarmakta ustadırlar. Bazen öyle şeyler yaparlar ki, büyüklerin sabrı bir anda tükenir ve avaz avaz bağırmaya başlarlar. Evet, hepimiz çocuklarımızın karşısında çaresiz kalınca, kurtuluşu bağırmakta buluyoruz. Ama hemen belirteyim, annenin bağırması, çocuğu istenmeyen hareketleri yapmaya yönlendirir. Siz ona bağırdıkça o da inatla, sizi kızdırmaya devam eder. Ve bu zıtlaşmadan o küçücük haliyle büyük zevk alır. Annesine meydan okumak, çocuğun kendine güvenini artırır.

Çocukların yetişkinleri çileden çıkarma nedenleri:

• İlgi çekme isteği

• Sınırları test etme

• Kendini ifade etme çabası

• Merak duygusu

• Enerji fazlalığı

• Sıkılma

• Yorgunluk

• Açlık

• Uykusuzluk

• Duygusal ihtiyaçlar

Anneler Neden Çocuklarına Bağırır?

Bazı anneler, çocuklarına bağırmak için fırsat kollarlar. Çocuklarının birer robot gibi büyüklerin istekleri doğrultusunda hareket etmelerini beklemek çok yanlıştır. Ama bu yanlışı annelerin büyük bir çoğunluğunun sık sık tekrarladıkları da bir gerçek. Çocuğun oyuncaklarını toplamasını istemek için bile ona "Şu oyuncaklarını toplasana" diye avaz avaz bağırmanın hiçbir anlamı yoktur. Çocuk bu bağırışlardan hem gizli gizli zevk alır, hem de içindeki isyan duygusu birden tetiklenir.

Annelerin bağırma nedenleri:

• Çaresizlik hissi

• Öfke

• Yorgunluk

• Stres

• Kendini savunma ihtiyacı

• Kontrol kaybı korkusu

• Beklentilerin karşılanmaması

• Sabrın tükenmesi

• Anlık tepki

• Alışkanlık

Çaresizlik Yetişkinlere Hata Yaptırabilir

Peki ama anneler çocuklarına neden bağırıp dururlar? Uzmanlara göre, yetişkinler çocukların karşısında kendilerini çaresiz hissettikleri için bağırma yolunu seçiyorlar. Bu da yetişkinlerin kendilerini savunmak için seçtikleri bir yol. Ve tabii yanlış bir seçim. Çaresizlik öfkeyi yaratır, öfkenin dışa vurumu ise bağırmaktır. Bağırmakla bir sonuç elde edilemeyeceğini ise öfkelenen büyükler bir türlü kabul etmezler. Bağırışların dozu arttıkça, durum daha da kötüye gider.

Çaresizlik ve öfke döngüsü:

• Çaresizlik hissi

• Öfke oluşumu

• Bağırma davranışı

• Sonuç alamama

• Daha çok öfke

• Daha çok bağırma

• İlişki zedelenmesi

• Güven kaybı

• İletişim kopukluğu

• Kısır döngü

Çocuklar ve Yetişkinler Arasındaki Savaş

Bu arada bir noktaya değinmek istiyorum. Çocuklar istenmeyen, hoş olmayan bir hareket yaptıkları zaman genellikle yetişkinler bunların kendilerine karşı yapılmış bir hareket olduğunu düşünürler. Öfkelenip avaz avaz bağırmalarının en önemli nedeni de budur. Bir anda çocukla annesi birbiriyle savaşan iki düşman ordu kimliğine bürünür. Anne bağırarak savaşı kazanmak ister, çocuk bağırışlardan etkilenmediğini, zaferi kendisinin kazanacağını düşünerek, annesini kızdıran hareketi tekrarlamaya başlar.

Çocuk-ebeveyn savaşının sonuçları:

• İlişki zedelenmesi

• Güven kaybı

• İletişim kopukluğu

• İnatlaşma

• Meydan okuma

• Öfke birikimi

• Duygusal mesafe

• Saygı kaybı

• Sevgi kaybı

• Nefret duygusu

Kötü Alışkanlıklardan Kurtulmak İçin

Bağırıp çağırmanın hiçbir şeyi değiştirmediğini anlayan annenin, bu alışkanlığından vazgeçmesi mümkün mü? Elbette mümkün. Ama bir insan "bağırmayacağım" deyip de, bu alışkanlığından hemen vazgeçemez ki. Karşı tarafta, kurnazca, istediğini yapmayı başaran bir afacan vardır. Onun karşısında yenik duruma düşmek de anneyi endişelendirir. Çocuklara her fırsatta bağırmanın yanlış olduğunu anlayan bir anne, sabır, kararlılık ve denemeler sayesinde kendini değiştirebilir. Ama bunu bir gün içinde başarması elbette imkânsızdır.

Bağırma alışkanlığından kurtulma yolları:

• Kendinizi tanıyın

• Tetikleyicileri belirleyin

• Nefes egzersizleri yapın

• Ara verin

• Alternatif iletişim yolları bulun

• Sabırlı olun

• Kararlı olun

• Denemekten vazgeçmeyin

• Destek alın

• Profesyonel yardım isteyin

Kendinizi Tanıyın

Her şeyden önce, annenin kendini iyi tanıması gerekir. Eğer düzenli olarak çocuğunuza sesinizi yükseltiyorsa, kendi hayatınızı gözden geçirin. Çocuğunuza gerçekten kızdığınız için mi bağırıyorsunuz, yoksa, başka sorunlarınızın acısını farkına varmadan çocuğunuzdan mı çıkarıyorsunuz? Annelerin çocuklarına bağırmalarının arkasında, annenin hayatındaki olumsuzluklar, sıkıntılar yatabilir. Şimdi sizin yapmanız gereken şey, çocuğunuza bağırdığınız zamanlar, içinde bulunduğunuz ruh halini saptamak.

Kendini tanıma soruları:

• Gerçekten çocuğuma mı kızıyorum?

• Başka sorunlarımın acısını mı çıkarıyorum?

• Neden bu kadar gerginim?

• Ne hissediyorum?

• Tetikleyicim ne?

• Ne zaman bağırıyorum?

• Hangi durumlarda bağırıyorum?

• Bağırmak işe yarıyor mu?

• Alternatif ne olabilir?

• Kendimi nasıl değiştirebilirim?

Gerçekçi Yaklaşım Yeterli Olur

Biliyorsunuz, çocuklar insanı bazen delirtirler. Ama durun hemen delirmeyin. Biraz da çocuğunuzun o hareketi neden yaptığını anlamaya çalışın. Olaya bir de çocuğunuzun gözleriyle bakmayı deneyin. Ve tabii, küçük afacanı iyi tanımaya da çalışmak zorundasınız. Çocuğun bazı hareketleri neden yaptığını anlamak o kadar da zor değil. Her çocuğun farklı bir kişiliğe sahip olacağını unutmayın. Çocuğunuzun davranışlarını gerçekçi bir gözle değerlendirin. Çocuğun neleri yapabileceğini neleri yapamayacağını bilirseniz, ona boş yere bağırmazsınız.

Gerçekçi yaklaşım için öneriler:

• Çocuğun gözüyle bakın

• Nedenini anlamaya çalışın

• Kişiliğini tanıyın

• Beklentilerinizi gerçekçi tutun

• Yaşına uygun beklentiler

• Gelişim düzeyini göz önünde bulundurun

• Sabırlı olun

• Empati kurun

• Anlayış gösterin

• Destek olun

Neden Öfkelisiniz?

Çocuğu yüksek sesle azarlamak, ya da bağırarak bir şeyi yapmamasını söylemek çocuk üzerinde olumsuz etki yaratabilir. Hele küçük yaştaki çocukları bu tür uygulamalar korkutabilir. Çocuğun kendine güveninin sarsılması, birden kendini çaresiz ve yalnız hissetmesi, onun sosyal bakımdan gelişmesine zarar verir. Sık sık tekrarlanan bağırmalar, azarlamalar, çocuğun annesine karşı kendini savunmaya çalışmasına ve de ondan belki de nefret etmesine neden olur.

Bağırmanın çocuk üzerindeki olumsuz etkileri:

• Korku

• Özgüven kaybı

• Çaresizlik hissi

• Yalnızlık

• Sosyal gelişim bozukluğu

• Anne nefreti

• Düşmanca duygular

• Yalan söyleme

• Gerçekleri gizleme

• İçe kapanma

Çocuğun Kendini Koruma Mekanizmaları

Bir çocuğun annesinden nefret etmesi, onun yaşam boyu çevresindeki kişilere karşı düşmanca duygular beslemesine yol açabilir. Çocuk kendini korumak için bazı önlemler alacaktır. Örneğin annesi bağırmasın diye ona yalan söylemeyi akıl eder. Gerçekleri gizlemeye çalışır. Küçücük dünyasının kapılarını kapatıp, büyüklerini dünyalarına almamayı denerler. Çocuklarınıza bağırmaya başlarken, bunları iyice düşünün. Yaptığınız hatanın sonuçlarına katlanmayı göze alın. Ve tabii, hiçbir suçu olmayan çocuğun da sizin hatanız yüzünden sorunlar yaşamasına izin vermeyin.

Çocuğun kendini koruma yolları:

• Yalan söyleme

• Gerçekleri gizleme

• İçe kapanma

• Dünyasına almama

• Mesafe koyma

• İletişimi kesme

• Duygularını saklama

• Güvenini kaybetme

• Savunmaya geçme

• Agresifleşme

Özür Dilemenin Önemi

Eğer çocuğunuza bağırdıktan sonra hata yaptığınızı fark ederseniz, hiç çekinmeden küçük afacandan özür dileyin. "Şu anda kendimi çok kötü hissediyorum. Önce kendimi toplayayım, sonra seninle güzel güzel konuşuruz" şeklinde bir açıklama çok yararlı olur. Hem siz öfkenizi bastırırsınız, hem de çocuk önemsendiğini fark eder. Çocuk, kendisine değer verildiğini anladığı zaman, küçücük aklıyla kendine çeki düzen vermesi gerektiğini anlar.

Özür dilemenin faydaları:

• Güven verir

• Saygı gösterir

• İlişkiyi güçlendirir

• Örnek olur

• Dürüstlük öğretir

• Empati kurar

• Değer verir

• Sevgiyi artırır

• İletişimi güçlendirir

• Barışı sağlar

Kendinize Sorun: Ben Neden Öfkeliyim?

Çocuğunuza bağırdığınız zaman, derin bir soluk alıp, "Ben neden öfkeliyim?" sorusunu kendinize sorun. Vereceğiniz cevabın çocuğunuzla ilgisi olmadığını göreceksiniz.

Öfke anında yapılması gerekenler:

• Derin nefes alın

• Kendinize sorun

• Durun ve düşünün

• Ortamdan uzaklaşın

• Su için

• Sakinleşin

• Alternatif düşünün

• Empati kurun

• Çocuğun gözüyle bakın

• Sevgiyle yaklaşın

Bağırmak Yerine Ne Yapmalısınız?

Bağırmak yerine yapılabilecekler:

• Sakin olun

• Derin nefes alın

• Göz teması kurun

• Alçak sesle konuşun

• Net ve kısa cümleler kullanın

• Nedenini açıklayın

• Alternatif sunun

• Seçenek verin

• Olumlu davranışları ödüllendirin

• Sabırlı olun

• Tutarlı olun

• Örnek olun

• Empati kurun

• Sevgi gösterin

• Zaman ayırın

Sonuç

Çocuklarınıza Bağırmayın: Sağlıklı Ebeveynlik İçin İletişim Rehberi... Sık sık tekrarlanan bağırmalar, azarlamalar çocuğun belki de annesinden nefret etmesine neden olur. Eğer çocuğunuza bağırdıktan sonra hata yaptığınızı fark ederseniz, hiç çekinmeden ondan özür dileyin. Çocuklar, yetişkinleri çileden çıkarmakta ustadırlar. Annenin bağırması, çocuğu istenmeyen hareketleri yapmaya yönlendirir. Uzmanlara göre, yetişkinler çocukların karşısında kendilerini çaresiz hissettikleri için bağırma yolunu seçiyorlar. Çaresizlik öfkeyi yaratır, öfkenin dışa vurumu ise bağırmaktır. Bağırmakla bir sonuç elde edilemeyeceğini ise öfkelenen büyükler bir türlü kabul etmezler. Unutmayın; çocuğunuza bağırmak yerine sakin, sevgi dolu ve anlayışlı bir iletişim kurmak, hem sizin hem de çocuğunuzun ruh sağlığı için çok daha faydalıdır. Sağlıklı ve mutlu günler dileriz.